Elektrikuh shamisen?! Dame dame dame!!!

Enkele maanden geleden werd onze Aikido vereniging Shi Zen Ryu door Kumano Juku Dojo in Shingu uitgenodigd voor de Kokusai Taikai in oktober. Dit vierjaarlijkse Aikido congres staat in het teken van... wel, van Aikido! Uit alle hoeken van de wereld komen aikidoka bijeen om te trainen onder grote leraren. Maar we zullen ook deelnemen aan shinto ceremonies en matsuri (festivals). We logeren bij de plaatselijke bevolking dus dat worden prachtige ervaringen.

Je zou denken dat ik aan niets anders denk dan aan de Kokusai Taikai. Dat doe ik ook wel. Maar er is nog iets anders dat zich voortdurend aan mijn gedachten opdringt.
Aanschouw...

MUGEN21!!!



De eerste elektrische shamisen wordt door Shamisen Katoh ontworpen. De ouwe baas van deze werkplaats zette nog de hondenvellen op de shamisen van de legendarische Chikuzan Takahashi, maar nu is de amplified shamisen zijn paradepaard. Voor een shamisen is de MUGEN21 redelijk geprijst, zo rond de 3000 euro. En hij is ook onversterkt prima te bespelen. Amerikaanse spelers zoals Kevin Kmetz en Mike Penny hebben ook hun shami bij Katoh gekocht.

Aangezien 1+1=2, kwam ik tot de logische conclusie dat een verblijf nabij Osaka dé kans is om de bullet train naar Tokio te pakken en bij Katoh een heuse MUGEN21 op te pikken. Als ik het rationeel bekijk heb ik de MUGEN21 helemaal niet nodig, mijn huidige shami doet prima dienst en ik sta voorlopig niet voor een miljoenenpubliek, laat staan dat ik geld heb voor een versterker of effectenpedaal. Het heeft vast te maken met mijn verleden als bassist in verschillende rockbandjes. Versterkt, effecten, de bühne op en los, hoe harder hoe beter. Stom. Maar aan de andere kant krijg ik sterk het 'nu of nooit' gevoel.

Mijn shamisensei lijkt mijn fascinatie voor het electrische beest niet te begrijpen. 'Elektrikuh shamisen? Honto? Pshhh! Dame dame dame! You must buy kimono kimono kimono!' Ik laat hem dus maar wat in het ongewisse wat de aanschaf betreft. Ook hij speelt immers nog steeds op zijn eerste instrument. Echt Tao is het niet, maar ik droom toch steeds weer weg bij de gedachte aan superdeluxe MUGEN21. Voorlopig in ieder geval maar elke euro omdraaien en veel sparen. En als ik dan toch met een MUGEN21 uit Japan terugkeer, dan met een welgemeend GOMEN NASAI en mijn vingerkootje op een schaaltje...

Nitabo

Eén van de redenen waarom ik voor de Tsugaru stijl shamisen heb gekozen is Nitaboh (1857-1928). Nitaboh, of Akimoto Nitaroo, is een legendarische shamisenspeler, eigenlijk de grondlegger van de Tsugaru stijl. Het is echter moeilijk vast te stellen wat er wel en niet waar is rondom zijn persoon.

In zijn boek The Spirit of Tsugaru besteed Groemer maar weinig woorden aan Nitaboh. De enige enigszins romantische weergave van zijn leven komt van de Japanse auteur Daijoo Kazuo.

Het verhaal gaat dat Nitaboh op jonge leeftijd vanwege een ziekte blind werd. In die tijd en daarna konden blinden alleen als muzikant, masseur of door acupunctuur wat geld of rijst verdienen. Nitaboh ging als shamisenspeler in de leer bij een vrouwelijke shamisenspeler, of goze.

Nitaboh gaf een nieuwe draai aan de klassieke volksliedjes door harder op het vel te slaan en sneller en intenser te spelen. Dat leverde hem zowel waardering als afgunst op. Op een dag zou hij zo hard op zijn instrument hebben geslagen dat het in stukken brak. Hij liet een grotere, zwaardere shamisen maken die niet zo snel zou breken.

Het kwam ook vaak voor dat blinde mannen en vrouwen met elkaar trouwden om samen de kost te kunnen verdienen. Nitaboh trouwde een miko, een sjamaan die voor geld als medium op kon treden. Om in trance te raken schudden miko met kralen of schelpen, en sommigen sloegen weer op de pees van een boog.

Nitaboh raakte hierdoor geïntrigeerd. Hij plaatste een extra dikke snaar op zijn shamisen. Door deze krachtig aan te slaan kon hij zijn ego opheffen zodat de goden via hem op de shamisen konden spelen. Vooral dit detail deed mij besluiten voor de Tsugaru stijl te gaan, maar daarover een andere keer meer.

Ik ontdekte onlangs dat er een tekenfilm over Nitaboh is gemaakt, waarschijnlijk gebaseerd op het boek van Daijoo. Hij is nog niet op DVD uit dus ik heb hem nog niet kunnen zien. Er is echter een fragment uit de film op Youtube verschenen, het geeft een mooi beeld van het effect dat zijn revolutionaire stijl op luisteraars had. In de Links heb ik ook de link naar de officiele filmsite geplaatst. Enjoy!



P.S. Shamisen virtuoos Agatsuma Hiromitsu is verantwoordelijk voor de muziek in de film. Nitaboh "speelt" hier Tsugaru Jongara Bushi, de versie die op Agatsuma's debuutalbum Agatsuma is verschenen.

"Speel es wat, of kan je het niet?"

Ik ben vrij en het is mooi weer, dus... shami pakken en richting de Leidse Hortus Botanicus! Tien minuten later zit ik in het quasi-Japanse theehuisje in de Von Siebold tuin mijn shamisen op te tuigen. Met knikkende knieën sla ik mijn de eerste tonen. Doodnerveus, want wie weet loopt er achter dat muurtje van tuin wel een shamisen meester die het in zijn broek doet als hij mij hoort klungelen!

Gelukkig ben ik al snel op gang en komen de eerste enthousiaste luisteraars polshoogte nemen, waaronder een jongetje dat veel goede vragen stelt over het instrument en het ook op de muziekschool wil gaan spelen. Helaas zijn ze daar nog niet zover. Ik heb in ieder geval weer aardig wat geïnteresseerde bezoekers iets kunnen vertellen over de shamisen! Eén van de Hortus Botanicus beheerders kwam ook nog even luisteren, erg gezellig.

Helaas zijn er ook weer mensen die, zelfs als de zon schijnt en alles goed is, de boel moeten verstieren. Regelmatig worden groepjes bezoekers in de Hortus rond geleid en de Von Siebold tuin is (terecht!) een vast punt op de tour. Als er een groepje langs komt blijf ik natuurlijk even stil zodat de gids zijn of haar verhaal kan doen.

Maar één van de gidsen die de tuin in liep, toepasselijk gekleed in het zwart, riep al voordat ik mijn shamisen zelfs maar had aangeraakt Christina en mijzelf toe dat we 'stil moesten zijn want ze ging een verhaal vertellen'. Nou ja, prima hoor, ik speel echt niet door je heen? Een groepje ouden van dagen schuifelden achter haar aan. Voordat we onze plaatsen zelfs maar konden aanbieden werden we als een stel hangjongeren gesommeerd 'weg te gaan'.

Me druk maken ligt niet in mijn aard, dus oké. Die dame staat daar vol puf de Japanse expert uit te hangen maar ziet niet eens dat ik een shamisen in mijn handen heb. Na haar verhaal staat ze ons groothartig toe weer plaats te nemen. Zegt een van de bezoeksters, "Ooh, een Japanse gitaar, die hebben we nog niet gehoord! Speel es wat, of kan je het niet?" Demonstratief sla ik een paar keer met mijn vingers langs de losse snaren.

De oudgedienden taaien af maar haar man stapt vervolgens over de bamboe afbakening de tuin in en banjert het bordje 'Gelieve niet te betreden' daarbij bijna omver, 'op zoek naar de Ginkgo boom'. Christina en ik kijken elkaar aan en halen de schouders maar op. De tuin is prachtig, de zon schijnt, het is goed zo. Ik speel nog een stukje en we gaan weer.

Een Nederlandse bosama...

Komban wa!

Hopelijk ben je op deze blog terecht gekomen omdat je een interesse in shamisen hebt, of het nu om de muziek of het instrument zelf gaat. Ben je hier per toeval terecht gekomen en heb je geen idee wat een shamisen is, dan volgt hier een eerste kennismaking!

Stil, hè? Maar niet voor lang! Het doel van deze blog is dit instrument meer bekendheid te geven. In Japan is het nu sinds een aantal jaren weer ongekend populair, ook bij jongere mensen. Dit is mede dankzij jonge spelers met een 'cool', zoals de Yoshida Brothers, of Agatsuma. Buiten Japan is het zo goed als onbekend. Via deze blog hoop ik je wat meer te kunnen laten horen en zien over de shamisen, dus loop regelmatig even aan!